Umowy konsumenckiego kredytu hipotecznego w walutach obcych – czy jedno rozwiązanie pasuje do wszystkich? Glosa do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 r. w sprawie A.S. przeciwko Bank M S.A., C-520/21

Streszczenie w języku polskim

Ochrona konsumentów w umowach zawieranych z instytucjami kredytowymi w ostatnich latach przyciągała znaczną uwagę sądów krajowych w różnych państwach europejskich, a także Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Nie jest to zaskakujące, zważywszy na nasilenie problemu po globalnym kryzysie finansowym z 2008 r., kiedy – ogólnie rzecz biorąc – konsumenci zmagali się ze spłatą zobowiązań kredytowych. Trybunał odegrał wiodącą rolę w interpretacji głównego europejskiego instrumentu prawnego regulującego stosowanie standardowych postanowień umownych, tj. dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. W analizie skupiamy się przede wszystkim na wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r. Krytycznie wskazujemy, że jest on oderwany od kontekstu społecznego, prawnego i ekonomicznego. Dążenie TSUE do przyjęcia jednego rozwiązania dla wszystkich sytuacji pozostaje nie do pogodzenia z różnymi podejściami krajowymi. Ponadto jego podstawowe odwołanie do zasady nemo auditur propriam turpitudinem allegans nie jest naszym zdaniem ani jasne, ani właściwe, biorąc pod uwagę jej niekodyfikowany charakter w wielu krajowych porządkach prawnych. W związku z tym, zachowawszy należny szacunek, nie zgadzamy się z glosowanym wyrokiem TSUE, zgodnie z którym dyrektywa 93/13 zakazuje kredytodawcom (w tym przypadku bankom polskim) otrzymywania jakiegokolwiek wynagrodzenia z tytułu udostępnionego kapitału, z którego korzystał kredytobiorca, w sytuacji gdy umowa kredytu zostaje uznana za nieważną, ponieważ nie może ona nadal obowiązywać bez postanowień uznanych za nieuczciwe.