Choroba (‘illness/ disease’) as a prototype-based conceptual category

Marta Chojnacka-Kuraś, Karolina Czerkas

Abstract


The article presents the results of a pilot study on how users of contemporary Polish perceive the category of choroba (‘illness/disease’). The authors refer to the theory of prototype categorisation (Rosch 1975; Taylor 2001; Kleiber 2003) and the radial model of the category of ‘disease’ proposed by Wright (2007). The survey included two tasks: assessing the degree to which 19 names of states and phenomena belong to the category of choroba and assessing the use of selected names in five syntactic patterns with verbs related to illness/disease. Respondents could add their comments to both tasks. The research material includes responses from 205 respondents and 72 comments. The data were analysed quantitatively and qualitatively. The results confirm the existence of a prototypical conception of choroba, which in many respects coincides with Wright’s model (e.g. in terms of such features as ‘distinct onset of illness’, ‘noticeable symptoms’, ‘possibility of diagnosis and treatment’ and ‘external cause’). Respondents emphasise the social aspect of illness/disease, its impact on daily functioning and its consequences as to the ability to work more strongly than Wright. They also draw attention to the issue of individual responsibility for the condition (in cases of obesity and alcoholism). The results confirm the fuzzy boundaries of the category of choroba and its overlap with neighbouring categories such as disability, neurodiversity, individual characteristics and physiological phenomena.

Keywords


cognitive semantics; prototype; scenario; illness/disease; categorisation

Full Text:

PDF (Język Polski)

References


Chojnacka-Kuraś Marta, Czerkas Karolina, 2026a, Choroba we współczesnej polszczyźnie w ujęciu semantyki ramowej, „Forum Lingwistyczne” 14, nr 1, s. 1-22. DOI: 10.31261/FL.2026.14.1.01.

Chojnacka-Kuraś Marta, Czerkas Karolina, 2026b, Czym jest typowa choroba? Potoczne rozumienie CHOROBY wobec sąsiednich kategorii pojęciowych, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” nr 21 (w druku).

Domaradzki Jan, 2013, O skrytości zdrowia. O problemach z konceptualizacją pojęcia zdrowie, „Hygeia Public Health” 48(4), s. 408–419.

Domaradzki Jan, 2014, Triada choroba, poczucie dyskomfortu i chorowanie i jej współczesna interpretacja, „Hygeia Public Health” 49(2), s. 197–201.

Karaś Mateusz, 2012, Niepełnosprawność, od spojrzenia medycznego do społecznego i Disability Studies, „Przegląd Prawniczy, Ekonomiczny i Społeczny” 4, s. 20–33.

Kleiber Georges, 2003, Semantyka prototypu. Kategorie i znaczenie leksykalne, tłum. Bronisława Ligara, Kraków.

Kövecses Zoltán, 2011, Język, umysł, kultura. Praktyczne wprowadzenie, tłum. Anna KowalczePawlik, Magdalena Buchta, Kraków: TAiWPN Universitas.

Libura Maria, Libura Agnieszka, Bechler Paweł, 2015, Obraz niezakaźnych chorób przewlekłych w dyskursie potocznym i prasowym na przykładzie chorób reumatycznych i łuszczycy, [w:] Konstruktywni. Zdrowie, aktywność i zdolność do pracy, red. Bolesław Samoliński, Filip Raciborski, Jakub Gołąb Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, s. 271–318.

Marczewska Marzena, 2014, Językowo-kulturowy obraz zdrowia w polszczyźnie, [w:] Wartości w językowo-kulturowym obrazie świata Słowian i ich sąsiadów, t. 3. Problemy eksplikowania i profilowania pojęć, red. Iwona BielińskaGardziel, Stanisława NiebrzegowskaBartmińska, Joanna Szadura, Lublin: Wydawnictwo UMCS, s. 151–167.

Marczewska Marzena, 2018, Zdrowie w świetle danych językowych, [w:] Wartości w językowokulturowym obrazie świata Słowian i ich sąsiadów, t. 4. Słownik językowy – leksykon – encyklopedia w programie badań porównawczych, red. Stanisława Niebrzegowska-Bartmińska, Joanna Szadura, Beata Żywicka, Lublin: Wydawnictwo UMCS, s. 189–204.

Niebrzegowska-Bartmińska Stanisława, 2006, Konceptualizacja choroby w polszczyźnie potocznej i w polskich zamówieniach ludowych, [w:] Sposoby leczenia dawniej a dziś w świetle literatury i medycyny, red. Eugenia Łoch, Grzegorz Wallner, Lublin: Wydawnictwo Wojciech Olech, s. 127–159.

Parsons, Talcott, 2009, System społeczny, tłum. Michał Kaczmarczyk, Kraków: Wydawnictwo NOMOS.

Prażmowska-Bartoszek Katarzyna, 2016, Kategoryzacja i prototypizacja w polu semantycznym niepełnosprawności fizycznej, „Słowo. Studia językoznawcze” 7(7), s. 97–110.

Robin Régine, 1980, Badanie pól semantycznych: doświadczenia Ośrodka Leksykologii Politycznej w Saint-Cloud, [w:] Język i społeczeństwo, red. Michał Głowiński, Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, s. 252–281.

Rosch Eleanor, 1975, Cognitive representations of semantic categories, „Journal of Experimental Psychology: General” 104, s. 192–233.

Sokołowska Magdalena, 1986, Socjologia medycyny, Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich.

Stec Magdalena, 2007, Konceptualizacja pojęcia ‘choroba’ w polszczyźnie, „Poradnik Językowy” 13, s. 20–32.

Szadura Joanna, 2021, Obraz zdrowia we współczesnej polszczyźnie w świetle danych ankietowych, [w:] Wartości w kulturach europejskich. Raport z badań empirycznych, red. Beata Żywicka, Lublin–Przemyśl: Wydawnictwo UMCS, s. 87–104.

Szadura Joanna, 2025, Społeczny wymiar konceptu zdrowie we współczesnej polszczyźnie. Przyczynek do dyskusji, „Poradnik Językowy” 4, s. 63–77.

Taylor John R., 2001, Kategoryzacja w języku. Prototypy w teorii językoznawczej, tłum. Anna Skucińska, Kraków: TAiWPN Universitas.

Tokarski Ryszard, 2013, Światy za słowami. Wykłady z semantyki leksykalnej, Lublin.

Wierzbicka Anna, 1999, Język – umysł – kultura, wybór i red. Jerzy Bartmiński, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Wittgenstein Ludwig, 2012, Dociekania filozoficzne, tłum. Bogusław Wolniewicz, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Wright H. Gary, 2007, Means, Ends and Medical Care, Dordrecht: Springer.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/et.2026.38.257
Date of publication: 2026-10-08 20:42:21
Date of submission: 2025-11-20 09:36:59


Statistics


Total abstract view - 0
Downloads (from 2020-06-17) - PDF (Język Polski) - 0

Indicators



Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2026 Marta Chojnacka-Kuraś, Karolina Czerkas

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.