Choroba jako kategoria pojęciowa o strukturze prototypowej

Streszczenie w języku polskim

Autorki prezentują wyniki pilotażowego badania dotyczącego sposobu, w jaki użytkownicy współczesnej polszczyzny postrzegają kategorię choroba. Odwołują się do teorii kategoryzacji przez prototyp (Rosch, Taylor, Kleiber) oraz do modelu radialnego kategorii disease zaproponowanego przez Wrighta. Ankieta obejmowała dwa zadania: ocenę stopnia przynależności 19 nazw stanów i zjawisk do kategorii choroba oraz ocenę użycia wybranych nazw w pięciu schematach składniowych z czasownikami dotyczącymi chorowania. Do obu zadań ankietowani mogli dodać swoje komentarze. Materiał badawczy obejmuje odpowiedzi 205 respondentów oraz 72 komentarze. Dane opracowano ilościowo i jakościowo. Wyniki potwierdzają istnienie prototypowego wyobrażenia choroby, który w wielu punktach pokrywa się z modelem Wrighta (m.in. w zakresie takich cech jak ‘wyraźny początek choroby’, ‘zauważalne objawy’, ‘możliwość diagnozy i leczenia’ oraz ‘zewnętrzna przyczyna’). Respondenci silniej niż Wright akcentują społeczny aspekt choroby, jej wpływ na codzienne funkcjonowanie i (nie)możność pracy. Zwracają też uwagę na kwestię odpowiedzialności jednostki za stan (w przypadkach otyłości i alkoholizmu). Uzyskane wyniki potwierdzają nieostrość granic kategorii choroba i jej przenikanie się z kategoriami sąsiednimi, takimi jak: niepełnosprawność, neuroróżnorodność, cechy osobnicze czy zjawiska fizjologiczne.