Legal Aspects of the Protection of Jewish Cemeteries: A Case Study of the Jewish Cemetery in Mielnik nad Bugiem

Monika Maria Nestorowicz

Abstract


The aim of the article is to present the history and the current legal status of Jewish ceme teries in Poland. The author discusses the most commonly applied instruments for the protection of these sites, while also pointing to the limitations and challenges associated with their practical imple mentation. In order to illustrate the issues under consideration, the author presents a case study of the Jewish cemetery in Mielnik nad Bugiem (Podlaskie Voivodeship, Siemiatycze County), which she is currently engaged with both in research and conservation contexts. The history of its destruction, en compassing the period of the Second World War and the post-war period, is representative and reflects the broader fate of this category of heritage sites in Poland.

Keywords


Jewish cemeteries; Mielnik on the Bug; Jews; Poland; monument protection; cultural her itage

Full Text:

PDF (Język Polski)

References


Źródła

Archiwalia

Narodowy Instytut Dziedzictwa: Karta cmentarza, oprac. J. Kotyńska, IX 1983 r., nr 0178.

Akty Normatywne

Dekret z dnia 2 marca 1945 r. o majątkach opuszczonych i porzuconych (Dz.U. 1945 Nr 9 poz. 44 i 45).

Ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1997 Nr 41 poz. 251, art. 22–23).

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. 1997 Nr 115, poz. 741, art. 13).

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2003 Nr 162 poz. 1568).

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2003 Nr 162 poz. 1568, art. 6, art. 26 i art. 108).

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. 2003 Nr 80 poz. 717, art. 13 i art. 14).

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Art. 262 Kodeksu Karnego (Dz.U. 1997 Nr 88 poz. 553).

Źródła oralne:

Relacja p.A.B, z 21.07.2025, Mielnik

Relacja XY, 22.07.2023, Mielnik

Piśmiennictwo:

Baliński M., Lipiński T., Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana, Warszawa 1845.

Bednarek M., Sytuacja prawna cmentarzy żydowskich w Polsce 1944–2019, Kraków–Budapeszt–Syrakuzy 2020.

Bielawski K., Zagłada cmentarzy żydowskich, Warszawa 2020.

Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933–1945 t. II, cz. A, red. M. Dean, Bloomington 2012.

Guldon Z. Ludność żydowska w miastach województwa podlaskiego w końcu XVIII wieku, „Studia Podlaskie” 1989, t. 2.

Klimowicz T., Sygowski P., Tarajko M., Trzciński A., Cmentarze żydowskie. Podręcznik dobrych praktyk w ochronie dziedzictwa lokalnego, Lublin 2017.

Leszczyński A., Z dziejów Żydów Podlasia, „Studia Podlaskie” 1989, t. 2.

Maroszek J., Rzemiosło w miastach podlaskich w XVI–XVIII, [w:] Maria Kwapień, Józef Maroszek, Andrzej Wyrobisz, Studia nad produkcją rzemieślniczą w Polsce (XIV–XVIII w.), t. LI, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1976.

Nieradko A., Problematyka ochrony prawnej cmentarzy żydowskich, [w:] Przestrzenie pamięci. Zabytkowe cmentarze we współczesnych kontekstach, red. A. Czerniawska, Warszawa 2024.

Raport na temat stanu cmentarzy żydowskich w Polsce. Badania, diagnoza, rekomendacje, Narodowy Instytut Dziedzictwa, Warszawa 2024.

Skorowidz miejscowości Rzeczpospolitej Polskiej opracowany na podstawie pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych, t. V, Województwo białostockie, Warszawa 1924.

Stankowski A., Weiser P., Demograficzne skutki Holocaustu, [w:] Następstwa zagłady Żydów. Polska 1944–2010, red. M. Adamczyk-Garbowska, F. Tych, Lublin 2012.

Sulimierski F., Walewski W., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych ziem słowiańskich, t. VI, Warszawa 1880–1914. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/ [dostęp: 17.07.2025].

Średzińska A., Miasta prywatne ziemi drohickiej i mielnickiej do końca XVIII wieku, Białystok 2011.

Netografia

Bielawski K., Cmentarze żydowskie.pl, http://cmentarze-zydowskie.pl/mielnik_zydzi.htm?fbclid=IwAR3UiKIH1QNbQREZQ8vbnJFDR2-UkxrJrwB33BSEbJiiZZmBaveNhMmXoEE [dostęp: 22.08.2025].

Cmentarz żydowski zaorany. Właścicielka twierdzi, że nie wiedziała. „To był las, jeden wielki chaszcz”, TVN24, 2.09.2017, https://tvn24.pl/trojmiasto/maszewo-zniszczyla-cmentarz-twierdzi-ze-o-nim-nie-wiedziala-ra769421-ls2485903 [dostęp: 20.08.2025].

Dewastacja cmentarza żydowskiego. Na podstawie nagrań wskazali trzech chłopców, „wybryk chuligański”, TVN24, 28.06.2021, https://tvn24.pl/katowice/bielsko-biala-zniszczyli-67-nagrobkow-na-cmentarzu-zydowskim-monitoring-wskazal-na-3-chlopcow-st5133952 [dostęp: 20.08.2025].

Freino K., Walls and Sandpits / Murki i Piaskownice. https://www.karolinafreino.com/walls.html [dostęp. 20.08.2025]

Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. https://fodz.pl [dostęp: 28.06.2025].

Komisja Rabinicza – Cmentarze. Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w Rzeczypospolitej Polskiej. https://jewish.org.pl/wspolpraca/komisja-rabiniczna-cmentarze/ [dostęp: 21.08.2025].




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/we.2025.11.2.147-157
Date of publication: 2026-03-29 15:58:26
Date of submission: 2025-08-27 16:13:09


Statistics


Total abstract view - 0
Downloads (from 2020-06-17) - PDF (Język Polski) - 0

Indicators



Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2026 Monika Maria Nestorowicz

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.