The Evolution of the Constitutional Position of Local Self-Government
Abstract
The article analyzes the evolution of the constitutional position of local self-government in Poland – from its origins in the medieval period, through systemic transformations during the partitions, the Second Polish Republic, and the communist era (PRL), to its reconstruction and strengthening after 1989. The author discusses successive constitutional acts and laws regulating local government, highlighting the changing degree of its autonomy, the mechanisms of state supervision, and the scope of its delegated responsibilities. Special attention is given to the role of local self-government as an expression of the principle of decentralization of public authority and the implementation of the idea of a democratic state. Local self-government is presented as a dynamic institution which, despite historical limitations and attempts at centralization, has gained a stable and strong position in the structure of public authority, enabling local communities to have a real impact on public affairs.
Keywords
Full Text:
PDF (Język Polski)References
Adamczyk Z., Pastuszka S., Konstytucje polskie w rozwoju dziejowym 1791-1982, Warszawa 1985.
Ajnenkiel A., Konstytucje Polski w rozwoju dziejowym 1791-1997, s. 161,Warszawa 2001.
Borucki M ., Konstytucje polskie 1791-1997, Warszawa 2002; M. Klimek, Samorząd terytorialny w konstytucjach polskich XX wieku, Kraków 2021.
Brzezinski Z., Terytorialna organizacja gminy wiejskiej w Polsce, Warszawa 1932.
Cichoń P., Wpływ Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r. na kształtowanie się samorządu terytorialnego w II Rzeczypospolitej, Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa 2021; 14 (4).
Czarny P. [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023, art. 163-172.
Dolnicki B., Samorząd terytorialny, LEX 2016.
Dolnicki B., Samorząd terytorialny, Warszawa 2009.
Izdebski H., Domniemanie zadań samorządu terytorialnego i domniemanie zadań gminy w obrębie samorządu terytorialnego - klauzule generalne dotyczące zadań samorządu, ST 2015, nr 1-2.
Kallas M., Historia ustroju Polski, Warszawa 2007.
Klimek M., Samorząd terytorialny w Konstytucjach Polski XX wieku, Wybrane aspekty politologiczno-ustrojowe, Kraków 2021.
Krukowski S., Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z 1921 r., [w:] Konstytucje Polski. Studia monograficzne z dziejów polskiego konstytucjonalizmu, M. Kallas (red.), Warszawa 1990, t. 2.
Leoński Z., Ustrój samorządu terytorialnego w RP, Poznań 1992.
Lis A., Ewolucja ustroju samorządu terytorialnego w konstytucjach Polski XX w., RAiP 2022, nr 1.
Malec D., Malec J., Historia administracji i myśli administracyjnej, Kraków 2003.
Olechno A., Konstytucyjna zasada samodzielności finansowej jednostek samorządu terytorialnego, PPLiFS 2013, nr 7.
Oniszczuk J., Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Kraków 2000.
Piasecki A. K., Samorząd terytorialny i wspólnoty lokalne, Warszawa 2009.
Rozczyński B., Mączyński M., Samorząd terytorialny w materii konstytucyjnej – wybrane zagadnienia, Zeszyty Naukowe Prawa Konstytucyjnego” 2017.
Staryszak J., Prawo nadzoru nad administracją samorządową w Polsce, Warszawa 1931.
Szewczyk M., Konstytucyjna zasada samodzielności samorządu terytorialnego i jej granice, GSP 2002, nr 1.
Tuleja P. (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Opublikowano: LEX/el. 2021.
Uruszczak W., Ustawy okołokonstytucyjne Sejmu Wielkiego z 1791 i 1792 roku, Krakowskie Studia z Historii Państwa i Prawa 2013 nr 6 (3).
Witkowski W., Historia administracji w Polsce 1764-1989, Warszawa 2007.
Witkowski Z. Samorząd terytorialny w Małej Konstytucji, Samorząd terytorialny 1995, nr 11.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/bc.2025.10.261-275
Date of publication: 2025-12-22 22:44:10
Date of submission: 2025-08-08 13:11:13
Statistics
Indicators
Refbacks
- There are currently no refbacks.
Copyright (c) 2025 Tomasz Ciechanowski
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.